Từ những nhà giàn giữa biển khơi đến các không gian văn hóa được UNESCO vinh danh, nhiếp ảnh gia Nguyễn Á đã dành 16 năm rong ruổi để ghi lại con người, đời sống và những giá trị đặc sắc của đất nước. Hai sách ảnh mới cùng 70 tác phẩm được giới thiệu tại Nhà văn hóa Thanh Niên là dấu mốc mới trong hành trình ấy.
Sáng 15-8-2026, tại Nhà văn hóa Thanh Niên, TP.HCM, nhiếp ảnh gia Nguyễn Á tổ chức triển lãm ảnh và giới thiệu hai sách ảnh mới. Sự kiện có sự hiện diện của nhiều nhân vật, đồng nghiệp và những người yêu nhiếp ảnh đến chia vui với tác giả.
Nguyễn Á là một tên tuổi quen thuộc của nhiếp ảnh Việt Nam với hành trình sáng tác trên nhiều lĩnh vực. Điều làm nên dấu ấn của anh không chỉ nằm ở sự đa dạng trong đề tài mà còn ở cách anh theo đuổi mỗi dự án trong thời gian dài, chấp nhận những chuyến đi nhiều khó khăn để tìm kiếm những hình ảnh có giá trị.
Trong lần giới thiệu này, anh mang đến hai cuốn sách ảnh mang tên “Chuyện về biển đảo quê hương” và “Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh”. Cùng với đó là 70 tác phẩm được trưng bày trong khuôn viên Nhà văn hóa Thanh Niên.
Hàng nghìn khuôn hình cho một câu chuyện
Hai cuốn sách là kết quả của một hành trình kéo dài suốt 16 năm. Trong quãng thời gian ấy, Nguyễn Á nhiều lần lên đường đến những địa điểm đặc biệt, từ các nhà giàn giữa trùng khơi cho đến những không gian văn hóa giàu bản sắc ở nhiều vùng miền.
Với đề tài biển đảo, anh dành nhiều thời gian ghi nhận cuộc sống của cán bộ, chiến sĩ Hải quân, những lực lượng đang làm nhiệm vụ trên các đảo và hệ thống nhà giàn DK1. Riêng hành trình liên quan đến Trường Sa và Hoàng Sa, Nguyễn Á đã đi qua 5 vùng biển, từ miền Bắc đến tận mũi Cà Mau.
Điều kiện tác nghiệp không phải lúc nào cũng thuận lợi. Thời tiết, môi trường làm việc và những thủ tục đặc thù để tiếp cận các địa điểm ít người có cơ hội đến đều đặt ra những yêu cầu riêng với người cầm máy. Nhưng với Nguyễn Á, đó cũng là một phần của công việc.
Anh không muốn chỉ ghi lại những hình ảnh đã quen thuộc. Mỗi chuyến đi đều đặt ra yêu cầu phải tìm được một góc nhìn khác, một cách thể hiện mới để tác phẩm có thể tạo được dấu ấn riêng.
Nguyễn Á chia sẻ cái khó nhất với một người chụp ảnh không hẳn nằm ở lúc bấm máy mà ở quá trình biên tập sau đó. Anh phải làm sao để tác phẩm mới không trùng với những gì mình từng thực hiện hoặc những hình ảnh đã quen thuộc với đồng nghiệp.
Người nghệ sĩ cũng tự đặt áp lực phải tìm được góc máy và cách thể hiện mới để người xem có thể nhìn thấy những điều chưa từng thấy. Sau mỗi chuyến đi là hàng nghìn bức ảnh cần được xem lại, chọn lọc và sắp xếp. Từ một khối lượng tư liệu rất lớn, người chụp phải tìm ra những khuôn hình có khả năng kết nối thành một câu chuyện giàu cảm xúc và có chiều sâu.
Hành trình với những di sản văn hóa phi vật thể cũng được thực hiện trong nhiều năm. Nguyễn Á đi qua nhiều vùng miền, ghi lại lễ hội, tín ngưỡng, nghệ thuật truyền thống và đời sống cộng đồng. Mỗi hình ảnh, theo cách anh nhìn nhận, đều có thể trở thành một câu chuyện để kể với người thưởng lãm.
Trong 16 năm, Nguyễn Á đã thực hiện 8 sách ảnh và 8 triển lãm chuyên đề về 17 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh cùng chủ đề biển đảo Việt Nam. Thành quả này đã được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập.
Đến nay, anh đã có 26 đầu sách. Phía sau những con số ấy là một quá trình lao động kéo dài, với hàng trăm chuyến đi và sự nghiêm khắc trong từng khâu thực hiện.
Khi hình ảnh đưa biển đảo và văn hóa đến gần công chúng
Thượng tá Nguyễn Văn Lâm, nguyên Chỉ huy trưởng Nhà giàn DK1/20 thuộc Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân, là một trong những người có mặt tại buổi giới thiệu.
Ông cho biết những bức ảnh về biển đảo gợi lại nhiều ký ức của những năm tháng làm nhiệm vụ nơi đầu sóng ngọn gió, đặc biệt trong mùa bão. Có những lúc biển tối đen, sóng gió dữ dội đến mức gần như không thể nhìn thấy gì.
Vì vậy, khi nhìn lại những khoảnh khắc biển đảo được Nguyễn Á ghi lại, ông cảm nhận rõ hơn giá trị của những tác phẩm trong việc giúp người dân đất liền hình dung về cuộc sống của người lính Hải quân. Theo ông, những hình ảnh ấy cũng giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về những hy sinh thầm lặng của lực lượng đang ngày đêm bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.
Ở mảng di sản, nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đình Sơn đánh giá cao khả năng tiếp cận của Nguyễn Á đối với những không gian văn hóa đặc biệt mà công chúng ít có điều kiện trực tiếp trải nghiệm.
Những hình ảnh về sinh hoạt văn hóa ở ba miền giúp người trẻ có thêm cơ hội nhận diện nét đặc sắc của từng vùng đất. Trong khi đó, các hình ảnh về tín ngưỡng và không gian thờ tự đem đến một cách nhìn trực quan hơn về những giá trị văn hóa vốn thường được tiếp cận qua sách vở hoặc các hoạt động lễ nghi.
Với Nguyễn Á, giá trị của một dự án nhiếp ảnh không chỉ được đo bằng số lượng tác phẩm hay quy mô triển lãm. Điều quan trọng hơn là những hình ảnh có thể ở lại với người xem và trở thành một phần của ký ức.
Hai cuốn sách mới cùng 70 tác phẩm lần này tiếp tục cách làm ấy. Nguyễn Á mong muốn đưa công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đến gần hơn với những giá trị văn hóa truyền thống, hiểu thêm về cuộc sống nơi biển đảo và từ đó nuôi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước.
Nhìn lại hành trình 16 năm, có thể thấy mỗi cuốn sách và mỗi cuộc triển lãm là kết quả của một quá trình dài đi, chụp, chọn và kể. Qua ống kính của Nguyễn Á, những câu chuyện về biển đảo, văn hóa và con người Việt Nam được lưu giữ bằng hình ảnh, để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong ký ức của hôm nay và mai sau.
Lữ Long – PhongTQ
